Վարդավառի տոնի ամենատարածված և հանդիսավոր սովորույթը հենց միմյանց վրա ջուր լցնելն է, որը պահպանվել է մինչև մեր օրերը: Առավոտից ահել թե ջահել, կին թե տղամարդ, ծեր թե երեխա, ծանոթ թե անծանոթ, դույլերով և տարբեր տարաներով ջրում են միմյանց: Ոչ ոք չի նեղանում մյուսից: Այդ օրը մարդիկ ուրախ են, բարյացակամ, իսկ երեխաների և երիտասարդների համար այն տարվա ամենասպասված և սիրելի տոնն է :

Պատկերացրեք, որ ամռան շոգին քայլում եք ժամանակակից մայրաքաղաքներից մեկի փողոցով: Վազելով Ձեզ են մոտենում մի խումբ երեխաներ կամ երիտասարդներ, ու դույլերով ջուր  լցնում Ձեր վրա… Դուք ապշած եք, շփոթված ու չգիտեք ի՞նչ անել: Դիմել ոստիկանություն, բողոքել, լաց լինել, ո՞րն է ելքը: Դժվար է պատասխանել այս հարցին, եթե դուք Գերմանիայում եք, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում կամ մեկ այլ երկրում: Սակայն եթե Դուք Հայաստանում եք, պատասխանը շատ պարզ է. Ձեզ մնում է միայն ժպտալ ու մի լավ ծիծաղել…

…քանի որ սուրբ Զատկին հաջորդող 14-րդ կիրակի օրը տոնում են Վարդավառը, և միմյանց վրա ջուր լցնելու սովորույթը գալիս է դարերի խորքից: Եվ այստեղից առաջանում է հարց. ինչպե՞ս դուք կվարվեիք, երբ որևէ կարևոր տեղ գնալիս ձեր վրա մի խումբ երեխաներ ջուր լցնեին և ձեր ամբողջ հագուստը թրջվեր: Իսկ արդյո՞ք դուք ջրում եք անխտիր բոլորին, և ընդհանրապես, ինչպե՞ս եք վերաբերվում դեռ հեթանոսական ժամանակներից մնացած այս տոնին:

Ավանդության համաձայն՝ Ս. Սարգսի տոնին նախորդող գիշերը երիտասարդներն աղի բլիթ են ուտում` այն հույսով, որ երազում տեսնելու են իրենց ապագա հարսնացուին կամ փեսացուին: Աղի բլիթ պատրաստելու և ուտելու մասին տարբեր ավանդույթներ են հայտնի: Սովորաբար ընդունված է, որ աղի բլիթները պատրաստում են նորապսակ հարսները կամ ամուրի կանայք: Շատերը նշում են, որ ցանկալի է աղի բլիթ ուտելուց մի քանի ժամ առաջ պաս պահել` հաց ու ջուր չխմել, որպեսզի ծարավն ավելի ուժեղ լինի: Աղի բլիթ ուտելը հնում կարևոր ու պատասխանատու ծես էր: Երիտասարդ աղջիկները հավատում էին, որ քանի դեռ աղի բլիթ ուտելու գիշերը երազում իրենց ոչ մի երիտասարդ ջուր չի տվել, իրենք շարունակելու են մնալ հայրական տանը և դեռևս չեն ամուսնանալու:

Հոգեբանը սովորույթն այսպես է մեկնաբանում. ‘Աղի բլիթ ուտելու ժողովրդական սովորության դեպքում մարդ իր սպասումները փորձում է սեփական պատասխանատվության և հոգեկան դաշտից հեռացնել` տեղափոխվելով այն պատահականությունների կամ բախտ, ճակատագիր կոչվածի վրա’: Հոգեբանական տեսություններից մեկի համաձայն` եթե չի կատարվում այն, ինչ երազում տեսել ես, դու պարզապես մոռանում ես այդ մասին: Բանական և գիտական տեսանկյունից հնարավոր չէ, որ մարդ կարողանա տեսնել ապագան, նա պարզապես անցյալի փորձից ելնելով տեսնում է անձանց, դեպքեր կամ սեփական ակնկալիքները: Մարդիկ երազում տեսնում են այն, ինչի կարիքը հատկապես ունեն: ‘Անգամ ֆիզիոլոգիայի տեսանկյունից այս դեպքում գործում է աղիի մեխանիզմը, ինչը ջրի պակաս է բերում երազում’,- պնդում է հոգեբանն ու ասում, որ ինքը չի հավատում , որ երազում տեսած ինչ-որ մտքեր կամ երևույթներ ունենան այնքան էներգիա, որ կարողանան իրականում պայմանավորել մարդու ճակատագրի ընթացքը:

Այսօր հայ երիտասասարդները աղի բլիթի կախարդանքին այդքան էլ չեն հավատում: Դե իհարկե մարդկային երևակայությունը սահմաններ չունի, առավել ևս, եթե խոսքը կանացի երևակայության մասին է: Եթե ինքդ քեզ հավատացնում ես, որ անպայման երազում տեսնելու ես ապագա ընտրյալիդ, ապա համոզմունքդ կգործի, ու աղի բլիթը իրենը կանի, բայց, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ չկա այնպիսի մի երիտասարդ, որը գոնե մեկ անգամ հետաքրքրության համար աղի բլիթ կերած չլինի: Առավել կլինիկական դեպքերում աղջիկները բարձի տակ են դնում ինչ-որ մի հայտնի դերասանի, երգիչի կամ ֆուտբոլիստի նկար են դնում, ու Աստված չանի եթե հանկարծ իրան էլ տեսան, թե չէ այդ աղջկա ծնողներն ու ընկերուհիները քաշվում են: Իսկ Ձեր կարծիքը այս ամենի վերաբերյալ ինչպիսի՞ն է:

Գույնզգույն« շողշողուն լույսեր« փաթիլներ ու ձյունիկներ« տոնածառ, նոր շքեղ խաղալիքների կողքին մեր մանկության այսօր արդեն հին ու դարն ապրած թվացող ապակե գնդեր« խոզուկներ« տնակներª ծխնելույզով ու տանիքի ձյունածածկով:

Տոնական հաղորդումներ« խոհանոցից եկող տարբեր հոտեր« չարազի համար ընկույզ կոտրող քույր կամ եղբայր« 12-ից առաջ անպայման լողացած տնեցիներ« տան մի անկյունում դրված շրխկաններ ու հրավառության պարագաներ« տոնածառի տակ դրված գալիք տարվա խորհրդանիշ կենդանու փափուկ տարբերակ« մի սենյակից մյուսը շտապող կանայք, փոքրիկներ, որոնք սպասում են Ձմեռ Պապիկին և տոնածառից այն կողմ չեն գնում, հոգնածություն ու տոնի զգացողություն« հրաշքի ու հեքիաթի սպասում….

Սիրում եմ նոր տարին« սիրում եմ տոնածառը« սիրում եմ տոնական ողջ եռուզեռն ու անգամ խառնաշփոթ պահերը« և ուզում եմ ամեն անգամ, թեկուզ գիտակցաբար« հրաշքի սպասել …

Kargin.am կայքի ադմինիստրացիան և Կարգին հաղորդման ողջ ստեղծագործական խումբը` Հայկոյի և Մկոյի գլխավորությամբ Շնորհավորում են Ձեր ԱՄԱՆՈՐՆ ՈՒ ՍՈՒՐԲ ԾՆՈՒՆԴԸ և մաղթում մեծ հաջողություններ գալիք՝ Վագրի տարում:

Հայաստանյան եկեղեցիները, ինչպես գիտենք, մեծ դեր են ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում` արմատավորելով և հայի սրտում զարգացնելով հոգևոր արժեքներ: Դրանք հանդիսացել են կրթության, առողջապահության ինստիտուտներ, տարիներ շարունակ կրթել են սերունդներին, բուժել են մարդկանց, իրենց ուսերին են տարել պետության ֆունկցիաները:

Սակայն արի ու տես, որ մենք` երախտամոռ հայերս, կարծես թե մոռացել ենք եկեղեցու մասին: Մեզ մոտ այն ավելի շատ ասոցացվում է հաճույք ստանալու, ժամանցի, զույգերի հանդիպման վայրի հետ, և դրան համապատասխան մոմ վառելը դիտվում որպես տոմս, որը պարտադիր է այդ վայրը մտնելու համար: Ի դեպ նշենք նաև, որ գրեթե բոլորս էլ նախքան ամուսնանալը այցելում ենք եկեղեցի մեր սիրելիների հետ, մոմ վառում` չիմանալով, անգամ գաղափար չունենալով, որ դա չի կարելի անել, քանզի Աստված իր օրհնությունը դեռ չի տվել /այսինքն տեր հայրը չի օրհնել մեր միությունը/:

Այնուամենայնիվ խնդիրը միայն մեր մեջ չէ: Մեր հայ իրականությունում շատ հաճախ կարող ես հայտնվել նմանատիպ իրավիճակներում. մտնում ես եկեղեցի` պայմանավորվելու քահանայի հետ հարսանյաց արարողության անցկացման համար և տեսնում ես մի մարդու` սպորտային հագուստով, բոթասներով,  ով մաստակ ծամելով պայմանավորվում է քեզ հետ` ժարգոնային լեկսիկոնով: Նմանատիպ դեպքերը իհարկե մասսայական չեն, սակայն գնալով ավելանում են: Էլ չեմ խոսում ամբողջ աշխարհում, այդ թվում և Հայաստանում առկա եկեղեցականների կասկածելի միությունների մասին, որոնք զբաղվում են մեղմ ասած կողմնակի բիզնեսով` իհարկե ոչ օրինական կերպով:

Այսպիսով եկեք քննարկենք եկեղեցու դերը մեր քրիստոնյա ազգի կյանքում, հասկանանք ինչպիսին է մեր այսօրվա իրականությունը և ինչ հեռանկարներ ունի:

Արա էլի մարտի 8-նա՞ գալիս: Թոււււււ…….. Մարտի 5-ին` Ախչի քեզ չասեցի չգնաս ընդեղ, խի՞ գնացիր, դե գնա ինչ ուզում ես արա, վսյո……  Մարտի 10-ին ` Ցավդ տանեմ, դե ինձ ել հասկացի, մի քիչ ջղայնացած էի էլի: Կյանքս հիշու՞մ ես, որ էսօր մեր էն բիսեդկայում նստելու 4-րդ տարինա:

Ու սենց ամեն անգամ, երբ ինչ որ առիթա լինում ` ծնունդ, կնունք, հարսանիք, նոր տարի, առաջին ու վերջին զանգ, ատամհատիկ, Սուրբ Զատիկ, Ապրիլի 7, Փետրվարի 14, Փետրվարի 23…..

Բացի տոներին միմյանց ուրախություն պատճառելուց, նաև այսպիսի դեպքեր են գրանցվում`  Մաաամ, էլի Ընկեր Վարդանյանը 3 ա դնում: Պատասխանը՝ Լավ տղես, վաղը էս դուխին կտանես, էլ չի դնի: Օրինակների շարքը կարելի ա դեռ երկար շարունակել: Էսօր նվերներ տալու մշակույթը շատ զարգացածա մեր մոտ: Բոլորս ամեն առիթով իրար ինչ-որ բաներ ենք նվիրում, ոմանք ուրախությամբ, ի սրտե, ոմանք ել էթիկայից ելնելով` պարտք կատարելու համար: Ոմանք գլուխ են ջարդում, թե ինչ առնել, որ հավանի, մյուսներն էլ մտածում են ` դե լավ մի բան առնեմ՝ պրծնեմ:

Հետաքրքիր ա իմանալ, ի՞նչ եք սիրում նվիրել, ո՞ր առիթներով, ինչպե՞ս եք մատուցում այդ նվերը, ավելի շատ սիրում եք նվիրել, թե նվեր ստանալ: Նվեր ընտրելիս ինչո՞վ եք առաջնորդվում` նայում եք գնին, որակին, օրիգինալությանը, գնում եք պետքական իր, թե պարզապես հետաքրքիր մի բան և այլն: Եվ վերջապես, արդյոք կարելի՞ է նվերը դիտել որպես կաշառք:

Ամանորյա սեղանի ցանկացած ուտեստի հետ կապված  խնայողություններն ընդունելի են, սակայն խոզի բդի կարգավիճակը հատուկ է՝ անձեռնմխելի: Այս ամենը անբացատրելի և անհասկանալի է, բայց, անխոս, Ամանորի հայկական տարբերակի թերևս ամենահետաքրքիր առանձնահատկություններից է: Սա, թերևս, այն  հազվադեպ դեպքերից է, երբ հայերը միակարծիք են որևէ հարցի շուրջ՝ մեզանում Նոր Տարի ասելով՝ ամանորյա այլ խորհրդանիշների՝ տոնածառի, Ձմեռ Պապի փոխարեն, ավելի շուտ պատկերացնում ենք համեղ տապակած խոզի բուդ:

Ընդ որում՝ տարվա մնացած 12 ամիսներից ոչ մեկի ժամանակ  խոզի բուդ չի առնվում: Ու նույնիսկ եթե խոզի բուդը փոքր-ինչ հոգնեցրել է, ամեն դեպքում դեկտեմբերի 25-30-ը պարտադիր պետք է առնվի հենց խոզի բուդ…

Ամուսնության հաջորդ իսկ օրը, ինչպես ընդունված է հայկական հարսանեկան տոնակատարությամբ, փեսայի բարեկամները պետք է աղջկա տուն  կարմիր խնձոր տանեն, ինչը վկայում է աղջկա առաքինության  և մաքրության մասին, դե իսկ եթե չտարան, ուրեմն…ուրեմն այդ ամուսնության ելքը թերևս կանխորոշված է:

Հայկական հարսանեկան… գեղեցիկ ավանդույթ, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այժմ 21-րդ դարն է, 21-րդ դարն է նույնիսկ Հայաստանում: Ու հարց է ծագում` իմաստ ունի՞ կամ որքանո՞վ է ճիշտ շարունակել պահպանել կարմիր խնձոր կոչված հին ու բարի ավանդույթը, դեռ որքա՞ն ժամանակ հայ աղջկա սեռական կյանքը պետք է լինի ծանոթների, բարեկամների ու հարևանների քննարկման նյութը:

Երբ փոքրիկը ծնվում է, առաջին հերթին ենթադրվում է մաղարիչ,  որի չափը, շատերի կարծիքով,  կախված է այն բանից, թե ինչ սեռի է երեխան:  Մաղարիչն  իրականացվում  է   տարբեր ձևերով` հայրը փող է տալիս բժիշներին` երեխայի սեռն իմանալու համար,  իսկ հետո` տեսնելու համար, գումար է տալիս բժիշկներին, որպեսզի իր կնոջն ու երեխային լավ նայեն…

Մաղարիչը միայն գումարով չի ավարտվում…. Ընկերների, բարեկամների, հարազատների, աշխատանքային կոլեկտիվի շրջանակներում մաղարիչ է արվում, որի մեջ իր պարտադիր տեղն ունի հայկական կոնյակը (որը, ընդհանրապես, իր պարտադիր տեղն ունի գրեթե բոլոր հայկական արարողությունների մեջ ): Շատերի կարծիքով այս ամենը կրում է պարտադիր բնույթ, այլ ոչ ցանկալի, նույնիսկ ցուցադրական բնույթ…  Թե ինչ կմտածեն ուրիշները: Ի՞նչ կարծիք ունեք դուք, արդյո՞ք այս ամենը սահմաններից դուրս է:




Բացի նշվածներից, հայրը մեծ գումարներ է հայրը ծախսում այն դեպքում, երբ ЗАГС-ում գրանցված չեն լինում նորածնի ծնողները: Իսկ երեխայի ծնվելուն պես հայրը մեծ գումարներ է ծախսում ЗАГС-ում գրանցվելու համար, որպեսզի երեխայի փաստաթղթերը նորմալ լինեն: Ի՞նչ եք կարծում, ինչի՞ համար են նման կերպ վարվում: Արդյո՞ք երեխայի ծնունդը այնպիսի խոշոր իրադարձություն է, որ ծնողների բոլոր ծնողները պարտադիր պետք է մեծ մաղարիչներ անեն: